مؤسسه آموزشي فرهنگي رساي توس

پيش دانشگاهي و دبيرستان رسا

مهارتهاي زندگي

تعريف – ضرورت آموزش .

تعريف :

مهارتهاي زندگي مهارتهايي هستند كه براي افزايش تواناييهاي رواني – اجتماعي افراد آموزش داده مي شوند و فرد را قادر مي سازند كه به طور مؤثر با مقتضيات و كشمكش هاي زندگي روبرو شود .

هدف :

هدف از آموزش مهارتهاي زندگي ، افزايش توانايي هاي رواني اجتماعي و در نهايت پيشگيري از ايجاد رفتارهاي آسيب زننده به بهداشت و سلامت ، و ارتقاي سطح سلامت روان افراد است . به طور كلي هدف از آموزش مهارتهاي زندگي ايجاد روابط بين فردي مناسب و مؤثر ، انجام مسئوليتهاي اجتماعي ، انجام تصميم گيري هاي صحيح ، حل تعارض ها و كشمكش ها بدون توسل به اعمالي كه به خود و يا ديگران صدمه مي زنند .

مهارتهاي اصلي و اساسي

با اينكه ماهيت و تعريف مهارت هاي زندگي ، در كشورها و فرهنگ هاي مختلف متفاوت بوده است ، با اين حال تحقيق در زمينه برنامه هاي اجرا شده در مورد سلامت رواني كودكان و نوجوانان نشان مي دهد كه در آموزش مهارتها بر چند مهارت اصلي و اساسي تأكيد بيشتري شده است و از آن جمله :

اين توانايي به فرد كمك مي كند تا به نحو مؤثري در مورد مسائل زندگي تصميم گيري نمايد . اگر كودكان و نوجوانان بتوانند فعالانه در مورد اعمالشان تصميم گيري نمايند ، جوانب مختلف انتخاب ها را بررسي و پيامد هر انتخاب را ارزيابي كنند ، مسلماً در سطوح بالاتر بهداشت رواني قرار خواهند گرفت .

توانايي حل مسئله :

اين توانايي فرد را قادر مي سازد تا به طور مؤثرتري مسائل زندگي را حل نمايد . مسائل مهم زندگي چنانچه حل نشده باقي بمانند ، استرس رواني ايجاد مي كنند كه به فشار جسماني منجر مي شود .

توانايي تفكر خلاق

اين نوع تفكر ، هم به ل مسأله و هم به تصميم گيري هاي مناسب كمك مي كند . با استفاده از اين نوع تفكر ، راه حل هاي مخلتف مسأله و پيامدهاي هر يك از آنها بررسي مي شوند . اين مهارت ، فرد را قادر مي سازد تا مسائل را از وراي تجارب مستقيم دريابد و حتي زماني كه مشكلي وجود ندارد و تصميم گيري خاصي مطرح نيست ، با سازگاري و انعطاف بيشتر به زندگي روزمره بپردازد .

توانايي تفكر نقادانه

تفكر نقادانه ، توانايي اطلاعات و تجارب است . آموزش اين مهارت ، نوجوانان را قادر مي سازد تا در برخورد با ارزش ها ، فشار گروه و رسانه هاي گروهي مقاومت كنند و از آسيب هاي ناشي از آن در امان بمانند .

توانايي ارتباط مؤثر

اين نوانايي به فرد كمك مي كند تا بتواند كلامي و غير كلامي و مناسب با فرهنگ جامعه و موقعيت ، خود را بيان نمايد . بدين معني كه فرد بتواند نظرها ، عقايد ، خواسته ها ، نيازها ، و هيجانهاي خود را ابراز و به هنگام نياز بتواند از ديگران درخواست كمك و راهنمايي نمايد . مهارت تقاضاي كمك و راهنمايي از ديگران در مواقع ضروري ، از عوامل مهم يك رابطه سالم است .

توانايي روابط بين فردي

اين توانايي به ايجاد روابط بين فردي مناسب و موثر با انسانهاي ديگر كمك مي كند . يكي از اين موارد ، توانايي ايجاد و ابقاي روابط دوستانه است كه در سلامت رواني و اجتماعي ، روابط گرم خانوادگي به عنوان يك منبع مهم حمايت اجتماعي ، و قطع روابط اجتماعي ناسالم نقش بسيار مهمي دارد .

توانايي خود آگاهي

« خود آگاهي » توانايي شناخت خود و آگاهي از خصوصيات ، نقاط ضعف و قدرت ، خواسته ها ، ترس ها و انزجارها است .

رشد خود آگاهي به فرد كمك مي كند تا دريابد تحت استرس قرار دارد يا نه و اين معمولاً پيش شرط و شرط ضروري روابط اجتماعي و روابط بين فردي مؤثر و همدلانه است .

توانايي همدلي

« همدلي » يعني اينكه فرد بتواند زندگي ديگران را حتي تا زماني كه در آن شرايط ندارد ، درك كند . همدلي به فرد كمك مي كند تا بتواند انسان هاي ديگر را حتي وقتي با آنها بسيار متفاوت است بپذيرد و به آنها احترام گذارد . همدلي روابط اجتماعي را بهبود مي بخشد و به ايجاد رفتارهاي حمايت كننده و پذيرنده ، نسبت به انسانهاي ديگر ، منجر مي شود .

توانايي مقابله با هيجانها

اين توانايي فرد را قاد مي سازد تا هيجان ها را در خود و ديگران تشخيص دهد ، نحوه تأثير هيجان ها بر رفتار را بداند و بتواند واكنش مناسبي به هيجان هاي مختلف نشان دهد . اگر با حالات هيجاني ، مثل غم و خشم و اضطراب درست برخورد نشود اين هيجانات تأثير منفي بر سلامت جسمي و رواني خواهد گذاشت و براي سلامت پيامدهاي منفي به دنبال خواهد داشت .

توانايي مقابله با استرس

اين توانايي ، شامل شناخت استرس هاي مختلف زندگي و تأثير آنها بر فرد است . شناسايي منابع استرس و نحوه تأثير آن بر انسان ، فرد را قادر مي سازد تا با اعمال و موضع گيريهاي خود فشار و استرس را كاهش دهد .

آموختن و به كار گيري مهارتهاي زندگي ، بر احساس فرد از خود و ديگران ، به اندازه ادراك ديگران از وي اثر مي گذارد . مهارتهاي زندگي ، بر اداراك افراد از كفايت خود ، اعتماد به نفس و عزت نفس اثر دارد و بنابراين نقش مهمي در سلامت روان دارد . همراه با ارتقاي سطح بهداشت روان ، انگيزه فرد در مراقبت از خود و ديگران ، پيشگيري از بيماريهاي رواني ، پيشگيري از مشكلات بهداشتي و مشكلات رفتاري افزايش مي يابد .

منابع و مأخذ :

1. اصول بهداشت رواني – فصلنامه علمي ، پژوهشي – شماره دوم ، سال اول 1378

2. برنامه آموزشي مهارت هاي زندگي – ترجمه و اقتباس ربابه نوري قاسم آبادي ، پروانه محمد خاني

3. مهارتهاي زندگي – نويسنده : كريس.ال.كلينكه – ترجمه شهرام محمد خاني