بانک مقاله های آموزشی و فرهنگی

وب سایت شخصی محمود حسینی

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
bg-maghalat.jpg
صفحه نخست درباره من


سیر تحول در برنامه درسی دوره های راهنمایی تحصیلی ایران

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
Most Hit
میانگین امتیار کاربران: / 0
ضعیفعالی 
فهرست مطلب
سیر تحول در برنامه درسی دوره های راهنمایی تحصیلی ایران
صفحه 2
تمامی صفحات

چگونگی برنامه‏ریزی درسی و محتوی برنامه‏های درسی باتوجه‏ به مفهوم گسترده آن‏که دربرگیرنده‏ی تمام فعالیتهای یاددهی- یادگیری و تجارب دانش‏آموزان می‏باشد،و نیز سیر تحولات و تغییراتی که این برنامه‏ریزیها در ایران داشته با تجربه‏های ارزشمند نویسنده مقاله درهم تبلور یافته،و ره‏توشه‏ای را برای دست‏اندرکاران‏ و برنامه‏ریزان درسی فراهم نموده است.

توجه نویسنده به این موضوع آن هم در زمانیکه از تغییر نظام‏ آموزشی در دوره‏های مختلف تحصیلی سخن می‏رود و شوراهای‏ متعددی که به برنامه‏ریزی درسی مشغول هستند کاری مسؤولانه و ارزشمند است که از تکرار احتمالی کاستیها و نارسائیها جلوگیری‏ می‏کند.

نویسنده در پایان مقاله،مطالب را درهم تلفیق نموده و آنها را تحت عنوان استنباطهای کلی ارائه داده و علاوه بر این چند پیشنهاد کاربردی نیز برای تدوین برنامه‏ریزی درسی در دوره راهنمایی را یادآور شده است.

 

آدرس مقاله در پایگاه مجلات تخصصی نور: مجله تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » بهار 1373 - شماره 37 (از صفحه 11 تا 30)
عنوان مقاله: سیر تحول در برنامه درسی دوره های راهنمایی تحصیلی ایران (20 صفحه)
نویسنده : صافی، احمد
چکیده :
کلمات کلیدی :
تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 37 (صفحه 11)

سیر تحول در برنامه درسی‏ دوره‏های راهنمایی تحصیلی ایران

نوشته:احمد صافی

معرفی مقاله

چگونگی برنامه‏ریزی درسی و محتوی برنامه‏های درسی باتوجه‏ به مفهوم گسترده آن‏که دربرگیرنده‏ی تمام فعالیتهای یاددهی- یادگیری و تجارب دانش‏آموزان می‏باشد،و نیز سیر تحولات و تغییراتی که این برنامه‏ریزیها در ایران داشته با تجربه‏های ارزشمند نویسنده مقاله درهم تبلور یافته،و ره‏توشه‏ای را برای دست‏اندرکاران‏ و برنامه‏ریزان درسی فراهم نموده است.

توجه نویسنده به این موضوع آن هم در زمانیکه از تغییر نظام‏ آموزشی در دوره‏های مختلف تحصیلی سخن می‏رود و شوراهای‏ متعددی که به برنامه‏ریزی درسی مشغول هستند کاری مسؤولانه و ارزشمند است که از تکرار احتمالی کاستیها و نارسائیها جلوگیری‏ می‏کند.

نویسنده در پایان مقاله،مطالب را درهم تلفیق نموده و آنها را تحت عنوان استنباطهای کلی ارائه داده و علاوه بر این چند پیشنهاد کاربردی نیز برای تدوین برنامه‏ریزی درسی در دوره راهنمایی را یادآور شده است.

این مقاله را آقای احمد صافی عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی و هیأت تحریریه فصلنامه نوشته و در اختیار فصلنامه قرار داده که به این وسیله از ایشان قدردانی می‏شود.

«فصلنامه»

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 37 (صفحه 12)

مقدمه:

یکی از عوامل مؤثر در پیشرفت نظام آموزش و پرورش هر کشور،محتوای برنامه‏های‏ درسی و چگونگی برنامه‏ریزی درسی آن است.اهمیّت این موضوع موجب شده است تا محتوای درسی به‏عنوان عنصر اصلی و هسته مرکزی برنامه‏های تعلیمی و تربیتی،همواره‏ مورد توجه فلاسفه،علماء و مربیان تعلیم و تربیت و نظریه‏پردازان آموزشی و درسی قرار گیرد.امروزه برنامه‏های درسی را نخستین مظهر فلسفه تعلیم و تربیت(1)و مهمترین عامل‏ اساسی در عمل یادگیری می‏دانند و از مهمترین انواع برنامه‏ریزی در آموزش و پرورش به‏ حساب می‏آوردند.

در جهان معاصر مفهوم برنامه درسی و تعریف برنامه‏ریزی درسی،گسترده‏تر گردیده، به‏گونه‏ای که علاوه بر مواد درسی،کلیّه فعالیتهای یادگیری و تجارب دانش‏آموزان را نیز در برمی‏گیرد.

توجه به این امر در ایران در زمانی که از تغییر نظام آموزش و پرورش در دوره‏های‏ مختلف تحصیلی از جمله دورهء راهنمایی سخن می‏رود و شوراهای متعددی به برنامه‏ریزی‏ درسی مشغول هستند،کاملا ضروری است.

بنابراین‏چنین به نظر می‏رسد که ارایه سیمایی از سیر تحول برنامه‏ریزی درسی دوره‏ راهنمایی تحصیلی زمینه لازم را برای برنامه‏ریزی بهتر این دوره توسط برنامه‏ریزان و دست‏اندرکاران تعلیم و تربیت فراهم خواهد کرد.

تحول در برنامه‏های درسی دورهء اول متوسطه و دورهء راهنمایی تحصیلی

1-سابقهء برنامه‏ریزی درسی در ایران به اختصار

مطالعه سیر تحول برنامه‏های درسی در ایران نشان می‏دهد که تا تصویب قانون اساسی‏ معارف،دولت در تهیه و تدوین و تصویب برنامه‏های درسی دوره‏های مختلف تحصیلی‏ دخالت و نظارت همه‏جانبه نداشته است.اگرچه با تأسیس وزارت علوم در سال 1272 هجری قمری،مدارس متعدّدی دایر گردید و بودجه‏ای از طرف دولت برای اداره آموزش‏ و پرورش کشور اختصاص یافت ولی این وزارتخانه در آغاز کار،دخالتی در تنظیم برنامه‏ و تدوین کتاب و روش تدریس در مدارس نمی‏کرد و معلمان و مؤسسان مدارس که عموما از فضلا و فرهنگ‏دوستان عصر خود بودند،آزادی عمل داشتند تا به هر نحو که مقتضی‏ بدانند،برنامه کار خود را تنظیم و کتابهای درسی را تدوین کنند.(2)

در قانون اساسی معارف مصوب 1290 شمسی،نقش وزارت معارف و سیاستهایی که‏ باید در تهیه و تدوین برنامه‏های درسی صورت گیرد،مشخص گردیده است.

در مادهء دو این قانون آمده است که:

"پروگرام مدارس و مکاتب از طرف وزارت معارف معین می‏گردد و باید در پروگرام،

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 37 (صفحه 13)

حیثیت علمی و صنعتی و نشو و نمای بدنی،ملحوظ باشد."

در ماده 14 ذکر شده است که:

"وزارت معارف،باید تدریس کتبی را که مضر به اخلاق و دین محصلین است،ممنوع‏ نماید و کتبی که از طرف وزارت معارف ممنوع شده باشد در هیچ مدرسه‏ای نباید تدریس‏ شود."

در ماده 17 آمده است که:

"پروگرام مکاتب و مدارس ابتدایی و متوسطه باید تعلیم واجبات دینی را به قدر لزوم‏ شامل باشد."در قانون شورای عالی معارف که در سال 1300 شمسی به تصویب رسیده، رسیدگی به برنامه‏های مدارس و تطبیق کتابهای درسی با دستورات داده شده توسط شورا از وظایف شورای عالی معارف ذکر گردیده است.این وظیفه در قانون شورای عالی فرهنگ‏ مصوب 1331 شمسی و آیین‏نامه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 9/7/1345 و قانون تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش،در بهمن 1358 نیز برعهده این شورا گذارده شده است.

در ماده 6 قانون تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش مصوب 1358 آمده است که:

"بررسی و تصویب برنامه‏های درسی و تربیتی کلیه مؤسسات آموزشی کشور که در حوزه وزارت آموزش و پرورش قرار دارد و تأیید انطباق مطالب کتابهای درسی با برنامه‏های مصوب شورا،از وظایف شورای عالی آموزش و پرورش می‏باشد.

در تشکیلات وزارت معارف‏"دایره معارف‏"برای تعیین برنامه‏های درسی و کتابهای‏ درسی پیش‏بینی شده است.

پس از دایرهء معارف به تدریج،دوایر و ادارات و سازمانهای متعددی،نظیر اداره‏ امتحانات و برنامه‏ها،اداره کل مطالعات و برنامه‏ها،مرکز تحقیقات و برنامه‏ریزی درسی، دفتر تحقیقات و برنامه‏ریزی درسی،سازمان پژوهش و نوسازی آموزشی،سازمان پژوهش‏ و برنامه‏ریزی آموزشی(دفتر برنامه‏ریزی درسی و تألیف کتب درسی)مسئولیت تهیه و تدوین برنامه‏های درسی دوره‏های مختلف ابتدایی،راهنمایی تحصیلی،متوسطه،مراکز تربیت معلم را برعهده داشته‏اند.

2-برنامه‏های درسی دورهء اول متوسطه

پس از تصویب قانون اساسی معارف و قوانین دیگر،ساختار آموزش و پرورش ایران تا سال 1345 شامل دورهء ابتدایی 6 سال و دورهء اول متوسطه 3 سال و دوره دوم متوسطه 3 سال و آموزش عالی در سطح لیسانس 3 سال بوده است.با تغییر نظام آموزش و پرورش‏ ایران از سال تحصیلی 46-1345،این ساختار نیز تغییر یافت و شامل دوره ابتدایی 5 سال،دورهء راهنمایی تحصیلی 3 سال و دوره متوسطه 4 سال و به تدریج دوره آموزش

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 37 (صفحه 14)

عالی در سطح لیسانس 4 سال گردید.

در این قسمت ابتدا به برنامه‏های درسی دورهء اول متوسطه و تغییرات آن و سپس در دورهء راهنمایی تحصیلی می‏پردازیم.

اسناد مربوط به سالهای 1307-1306 نشان می‏دهد که دانش‏آموزان دورهء اول‏ متوسطه در سال اول 28 سات و در سالهای دوم و سوم هریک 30 ساعت در هفته درس‏ رسمی داشته‏اند.علاوه بر ساعات فوق،هر دانش‏آموز موظف بوده است که روزی‏ نیم ساعت ورزش داشته باشد.مواد درسی با ورزش 10 ماده و شامل‏[1-فارسی،2-فقه، 3-عربی،4-زبان خارجه،5 ریاضیات(حساب و جبر و هندسه)،6-فیزیک و شیمی و تاریخ طبیعی و حفظ الصحّه،7-تاریخ و جغرافیا،8-رسم و نقاشی،9-مشق خط]بوده‏ است.

جدول شماره 1-مواد درسی و ساعات برنامه درسی دوره اول متوسطه

(1307-1306 خورشیدی)

(به تصویر صفحه مراجعه شود) در جلسه 196 شورایعالی معارف در سال 1310 مجددا برنامه دوره اول متوسطه،از نظر ساعات هر درس و جمع ساعات هفتگی مورد تجدیدنظر قرار گرفته و دانش‏آموزان در

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 37 (صفحه 15)

سال اول متوسطه 30 ساعت،سال دوم 32 ساعت و سال سوم نیز 32 ساعت درس داشته‏اند.

در سال تحصیلی 1318-1317،بعضی از مواد درسی از هم تفکیک گردیده و میزان‏ ساعات درسی دوره اول متوسطه افزایش یافته است به‏گونه‏ای که در سال اول،دوم و سوم‏ متوسطه دانش‏آموزان در هر هفته 34 ساعت درسی رسمی داشته‏اند.

در سال تحصیلی 22-1321 مجددا برنامه دوره اول متوسطه تغییر یافته و دانش‏آموزان سالهای اول و دوم و سوم در هر فته 30 ساعت درس داشته‏اند و تعلیمات‏ نظامی نیز در سالهای چهارم و پنجم حذف شده است.

برنامه دوره اول متوسطه از نظر ساعات در سالهای بعد نیز تغییراتی یافته است.در سال‏ 1334 طبق برنامه مصوب شورای عالی فرهنگ،دانش‏آموزان دورهء اول متوسطه در سال‏ اول و دوم و سوم،در هر هفته 35 ساعت درس داشته‏اند.

جدول شمارهء 2 تعداد مواد درسی،نام مواد درس و ساعات اختصاص یافته به هر مادهء درسی را نشان می‏دهد.

جدول شمارهء 2-مواد درسی و ساعات برنامه درسی دوره اول متوسطه

(1334)

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 37 (صفحه 16)
دورهء راهنمایی و سیر تحول در برنامه درسی این دوره

دورهء راهنمایی تحصیلی یکی از دوره‏های تحصیلی نظام آموزش و پرورش ایران است‏ که به‏عنوان مرحلهء دوم تعلیمات عمومی از سال تحصیلی 51-1350 در سراسر کشور آغاز شده است.

در ساختار آموزش و پرورش مصوب سال 1344(3)،دورهء ابتدایی 5 سا تحت عنوان‏ مرحله اول تعلیمات عمومی و دورهء راهنمایی تحصیلی به مدت 3 سال و دورهء متوسطه به‏ مدت 4 سال پیش‏بینی گردیده بود.

براساس سرشماری سال 1365 کشور،26/7 درصد جمعیت کشور،یعنی حدود 111/600/3 نفر در گروه سنی 13-11 ساله بوده‏اند.

طبق آمار رسمی وزارت آموزش و پرورش،تعداد دانش‏آموزان دورهء راهنمایی‏ تحصیلی که در سال 51-1350 حدود 000/250 نفر بوده است،در سال تحصیلی‏ (71-1370)به حدود 000/600/3 نفر رسیده است.در سال تحصیلی 71-70،16733 آموزشگاه و 804/107 کلاس در دورهء راهنمایی تحصیلی دایر بوده است.از حدود 000/600/3 دانش‏آموز این دوره،تعداد 286/067/2 پسر و 382/517/1 دختر بوده است و از تعداد دانش‏آموزان این دوره،در سال 71-1370 حدود 395/142/1 نفر در مدارس راهنمایی روستایی و بقیه در مدارس شهری مشغول تحصیل بوده‏اند. دانش‏آموزان این دوره در سال تحصیلی 73-72 به حدود 4 میلیون نفر رسیده است.

در مورد وجه تسمیه راهنمایی تحصیلی و اهداف آن در یکی از اسناد رسمی وزارت‏ آموزش و پرورش آمده است(4)که:"امور راهنمایی از نظر تربیتی،خاص یک دورهء تحصیلی معین نیست و در نظام آموزش و پرورش نیز به این اصل کلی توجه شده و آنچه‏ موردنظر بوده است وارد شدن مفهوم راهنمایی در آموزش و پرورش و لزوم توجه به‏ تفاوتهای فردی و فراهم ساختن شرایط بهره‏برداری صحیح از استعدادهاست که در همهء سطوح تعلیمات رسمی،باید مورد توجه باشد.

از نظر تأکید در مسأله شناخت استعدادها و لزوم راهنمایی نوجوانان،مرحله دوم‏ تعلیمات عمومی،از نظر شرایط رشد و ظهور استعدادهای فردی،برای مطالعات علمی و تربیتی در زمینه هدایت نوجوانان دورهء مناسبی است.لذا این دوره را دوره راهنمایی‏ تحصیلی نامیده‏اند.

اهداف دورهء راهنمایی تحصیلی

اهداف موردنظر در این دوره را به شرح زیر مطرح کرده‏اند:(4)

1-پرورش فضایل اخلاقی و معنود دانش‏آموزان،

2-کمک به ایجاد و پرورش عادت نظم و ترتیب و تفکر علمی که از دورهء پنج سالهء

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 37 (صفحه 17)

ابتدایی آغاز شده است،

3-افزایش تجارب و معلومات عمومی دانش‏آموزان برای بهتر زیستن در اجتماع،

4-تشخیص استعدادها و رغبتهای فردی دانش‏آموزان در رشته‏های نظری،فنی و حرفه‏ای و راهنمایی آنان در مراحل بعدی تحصیل،به رشته‏های مختلف بر حسب استعداد و احتیاجات کشور.

برنامه دوره سه ساله راهنمایی تحصیلی

با تغییر ساختار آموزش و پرورش و براساس طرح مقدماتی اصلاح وضع آموزش و پرورش کشور مصوب سال 1344،براساس اهداف دورهء راهنمایی تحصیلی،برنامه‏های‏ این دوره با ویژگیهایی به شرح جدول شماره(3)تدوین گردید.(6)

جدول شماره 3-مواد درسی و ساعات برنامه درسی دوره راهنمایی

(مرحله دوم تعلیمات عمومی)

(به تصویر صفحه مراجعه شود) در اسناد مربوط به برنامه‏های تفصیلی دورهء راهنمایی تحصیلی و در ارتباط با ویژگیهای برنامه این دوره،آمده است که:

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 37 (صفحه 18)

به تناسب هدفهای دورهء راهنمایی تحصیلی،برنامه این دوره نسبت به برنامه‏های گذشته‏ تنوع و انعطاف بیشتری را نشان می‏دهد.

مشخصات مهم برنامه‏های درسی دورهء راهنمایی تحصیلی عبارت است از:

1-برنامه هر ماده درسی به قسمتهای متعادل نظری و عملی تقسیم شده است تا قوای‏ مختلف دانش‏آموزان به نحو متناسب و متعادلی پرورش یابد.

2-محتویات برنامه باتوجه به رشد بدنی و عقلی دانش‏آموزان و احتیاجات آنان تنظیم‏ گردیده است.

3-مواد درسی که با یکدیگر ارتباط نزدیک دارند مانند فیزیک،شیمی،علوم طبیعی‏ بهداشت در یکدیگر ادغام و در نتیجه از مقدار مواد درسی کاسته شده است.

4-دامنه فعالیت و تجارب دانش‏آموزان توسعه یافته است و برای اولین بار،ماده درسی‏ تحت عنوان‏"مقدمات حرفه و فن‏"در برنامه گنجانیده شده است.و هدف آن تشخیص‏ استعداد و رغبتهای دانش‏آموزان در اشتغال به کارهای مختلف و آشنایی با زندگی واقعی‏ است.

5-به فعالیتهای هنری از قبیل نقاشی،مجموعه‏سازی،موسیقی که موجب شکوفا شدن‏ استعدادهای مختلف دانش‏آموزان است توجه خاصی مبذول گردیده است.

6-علاوه بر هدفهای کلی برای هریک از مواد برنامه،هدفهای خاصی تعیین شده است‏ تا معلمان باتوجه به هدف،برنامه کار خود را تنظیم کنند.



 
مطالب مرتبط :

» سیر تحول در برنامه درسی دوره های راهنمایی تحصیلی ایران

چگونگی برنامه‏ریزی درسی و محتوی برنامه‏های درسی باتوجه‏ به مفهوم گسترده آن‏که دربرگیرنده‏ی تمام فعالیتهای یاددهی- یادگیری و تجارب...

افزودن نظر





کد امنیتی
بازنشانی

قدرت گرفته از جی‌کامنت فارسی ، ترجمه و بازنویسی : سی‌ام‌اس فارسی

سخن روز

آلفرد دوموسه نويسنده فرانسوي ( 1810- 1875 )

آدمي شاگردي است كه درد و اندوه او را آموزش مي دهد و هيچ كس بدون احساس اين آموزگار قادر به شناسايي خود نيست.

اطلاعات سايت

اعضا : 48
مطالب و محتوا : 817
مشاهده بازدیدهای مطالب و محتوا : 3093054

نظرسنحی

آیا به نظر شما مطالب و مقالات سایت مفید به نظر می رسد؟
 

روز شمار

 
جمعه
1393
ارديبهشت
5
 

عضویت و ورود به سایت

با سلام عضویت شما راگرامی می دارم .

منتظر بازدید مجدد شما از سایت مقالات آموزشی و فرهنگی و نظرات سازنده تان می باشم محمود حسینی

آمار بازديدكنندگان

بازديد امروز55
بازديد ديروز :399
بازديد اين ماه :8373
بازديد كل :159272
بيشترين بازديد روزانه :548