بانک مقاله های آموزشی و فرهنگی

وب سایت شخصی محمود حسینی

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
bg-maghalat.jpg
صفحه نخست معلم و مشاهیر تعلیم و تربیت در باره معلم نقش تربیتی معلم در فرآیند تعلیم و تربیت


نقش تربیتی معلم در فرآیند تعلیم و تربیت

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
Most Hit
میانگین امتیار کاربران: / 9
ضعیفعالی 

نوشتار حاضر نخست به مفهوم تربیت به عنوان عمل آگاه‏سازی متربی و مورد مراقبت قرار دادن او از سوی مربی اشاره می‏کند.آن‏گاه مسأله کم‏توجهی به امر تربیت‏ را در نظام‏های آموزشی دنیوی‏گری(سکولار)مورد بحث قرار می‏دهد و پیامدهای این‏ کم‏توجهی را متذکر می‏شود.سپس با استناد به توصیه‏های مربیان و نظریه‏پردازان‏ مسلمان،ضرروت توجه به تربیت را یادآور می‏شود،پس از آن،به بررسی نقش معلمان‏ در فرایند تربیت می‏پردازد و نتیجه‏گیری می‏کند که تربیت با تعلیم پیوندی‏ گسست‏ناپذیر دارد و معلمان باید از همه فرصت‏ها و تجارب آموزشی برای تقویت‏ بنیان‏های اخلاقی دانش‏آموزان سود جویند.

نتیجه‏گیری پایانی مقاله این است که موفقیت معلمان در امر تربیت،مستلزم تنظیم و تدوین برنامه‏های درسی با رویکردی تربیت محور و نیز تجدید نظر در دروس تربیتی‏ مراکز تربیت معلم،به منظور آماده کردن دانشجو-معلمان برای ایفای نقش تربیتی آن‏ها در آینده است.

 

آدرس مقاله در پایگاه مجلات تخصصی نور: مجله تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » زمستان 1381 و بهار 1382 - شماره 72 و 73 (از صفحه 89 تا 100)
عنوان مقاله: نقش تربیتی معلم در فرآیند تعلیم و تربیت (12 صفحه)
نویسنده : محسن پور، بهرام
چکیده :
کلمات کلیدی :
تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 89)

نقش تربیتی معلم در فرایند تعلیم و تربیت

معرفی مقاله:

دکتر بهرام محسن‏پور عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت معلم

نوشتار حاضر نخست به مفهوم تربیت به عنوان عمل آگاه‏سازی متربی و مورد مراقبت قرار دادن او از سوی مربی اشاره می‏کند.آن‏گاه مسأله کم‏توجهی به امر تربیت‏ را در نظام‏های آموزشی دنیوی‏گری(سکولار)مورد بحث قرار می‏دهد و پیامدهای این‏ کم‏توجهی را متذکر می‏شود.سپس با استناد به توصیه‏های مربیان و نظریه‏پردازان‏ مسلمان،ضرروت توجه به تربیت را یادآور می‏شود،پس از آن،به بررسی نقش معلمان‏ در فرایند تربیت می‏پردازد و نتیجه‏گیری می‏کند که تربیت با تعلیم پیوندی‏ گسست‏ناپذیر دارد و معلمان باید از همه فرصت‏ها و تجارب آموزشی برای تقویت‏ بنیان‏های اخلاقی دانش‏آموزان سود جویند.

نتیجه‏گیری پایانی مقاله این است که موفقیت معلمان در امر تربیت،مستلزم تنظیم و تدوین برنامه‏های درسی با رویکردی تربیت محور و نیز تجدید نظر در دروس تربیتی‏ مراکز تربیت معلم،به منظور آماده کردن دانشجو-معلمان برای ایفای نقش تربیتی آن‏ها در آینده است.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 90)
1-مقدمه

تربیت به مفهومی که در این نوشتار موردنظر می‏باشد،عبارت است از«فرایند آگاه‏سازی متربی و مورد مراقبت قرار دادن او به نحوی که به انجام بعضی رفتارها خو گرفته و انجام برخی رفتارها را ترک کند و نیز آسیب‏ها و لغزش‏های رفتاری را بشناسد.»(1)

لذا تربیت در این‏جا فراتر از اثر ناپایدار و زودگذر شخصی بر شخص دیگر تلقی‏ می‏شود و مفهومی گسترده‏تر از پند و اندرزگویی مربی به متربی پیدا می‏کند.

در جوامعی که نسبت به تربیت چنین نگرشی وجود دارد،نظام آموزش و پرورش‏ از همه امکانات خود سود می‏جوید و تمهیدات لازم را برای برآورده شدن انتظارات‏ خود به محملی برای تحقیق اهداف تربیتی مبدل می‏شوند.آموزه‏های دینی و اخلاقی‏ عمدتا منشاء تعیین حسن و قبح اعمال اخلاقی به شمار می‏روند وحدود و ثغور لغزش‏های رفتاری را مشخص می‏کنند و نیز معلمان می‏کوشند تا شاگردان را نسبت به‏ لغزش‏های رفتاری آگاه سازند و آنان را به سوی کسب رفتارهای پسندیده رهنمون‏ شوند.

لیکن در آن دسته از جوامعی که نظام آموزش و پرورش رسمی صبغهء دینی خود را از دست داده و اصطلاحا سکولار1شده است،تعلیم مباحث دینی و اخلاقی مبتنی بر دین متداول نمی‏باشد.به علاوه معلمان مجاز به بحث و تبادل‏نظر در خصوص مسایل‏ مذهبی و تبیین باورهای دینی و اخلاقی نیستند،در نتیجه آنان از پرداختن به امر تربیت‏ به مفهومی که پیش از این به آن اشاره شد،طفره می‏روند و دغدغهء تربیت شاگردان را (1)-واژه سکولار در کتاب اسلام و دنیوی‏گری که مؤلف آن دکتر سید محمد نقیب العطاس و مترجمش احمد آرام می‏باشد به معنای دنیوی‏گری ترجمه شده است.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 91)

در درون خود احساس نمی‏کنند.ازاین‏رو می‏توان گفت که پرورش مهارت‏های ذهنی‏ دانش‏آموزان به منظور شناخت جهان اطراف و درک پدیده‏های طبیعی و یا اجتماعی‏ بدون ارتباط آن‏ها با مسایل معنوی،عمده‏ترین دل مشغولی متولیان امر تعلیم و تربیت، در این جوامع به شمار می‏رود.

متأسفانه در چنین جوامعی بروز رفتارهای غیراخلاقی و وقوع اعمال خشونت‏آمیزی‏ مانند درگیری با اسلحه تخریب اموال مدرسه،جیب‏بری،استفاده از مواد مخدر دست‏ زدن به اعمال منافی عفت و...چنان در محیط مدرسه گسترش یافته است که انشار اخبار آن حتی مسؤولان سیاسی این جوامع را به چاره‏اندیشی واداشته و آن‏ها را به‏ چالشی سترگ فرا می‏خواهد.به عنوان مثال گزارش یک تحقیق ملی تحت عنوان‏ "خشونت و مشکلات انضباطی در مدارس دولتی امریکا"1که در سال 1998 از سوی‏ وزارت آموزش و پرورش این کشور منتشر شد و از یک بحران اخلاقی در مدارس‏ امریکا پرده برداشت.مؤید این حقیقت است که رسیدگی به امر تربیت درنظام آموزشی‏ جوامع دنیوی‏گری(سکولار)به دست فراموشی سپرده شده و بهای چندانی به آن داده‏ نمی‏شود.(2)اما خوشبختانه تعلیم و تربیت در کشور ما برخلاف جوامع سکولار، دارار صبغهء دینی و اخلاقی و تربیت در آن،بنابر یک سنت دیرینه،جایگاه بس مهمی‏ دارد.یعنی تقویت بنیان‏های اخلاقی واصلاح رفتار دانش‏آموزان مسؤولیتی است که‏ نظریه‏پردازان تربیتی در گذشته بر آن تأکید داشته‏اند و آن را از مهم‏ترین وظایف و مسؤولیت‏های معلمان برشمرده‏اند.برای مثال قابسی(403-324،هـ-ق)یکی از نظریه‏پردازان متقدم در بخشی از رساله‏ای با عنوان الرساله المفصله لاحوال المتعلمین‏ و احکام المعلمین و المتعلمین،به تشریح وظایف معلمان می‏پردازد و یادآور می‏شود که معلمان باید وظیفه خود بدانند که از کارهایی مانند دزدی،ربا،فسادانگیزی و بزهکاری جلوگیری کنند و مانع شیوع این نوع رفتارها در میان دانش‏آموزان شوند.(3) (1 Violence and Discipline problems in U.S.public schools:1996-97.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 92)

ابن سحنون(256-203،هـ-ق)،یکی‏دیگر از نظریه‏پردازان مسلمان،در یکی از آثار خود به نام آداب المعلمین می‏نویسد:"از مهم‏ترنی وظایف معلم این است که‏ دانش‏آموزان را با مسایل اخلاقی آشنا و آن‏ها را نصیحت و ارشاد کند و مراقب باشد تا به انحرافات اخلاقی و کج‏رفتاری دچار نشوند"(4)همچنین زین الدین عاملی جبعی‏ صاحب کتاب منیة المرید فی آداب المفید و المستفید،در مورد وظایف معلم نسبت به‏ شاگرد این‏گونه می‏نویسد:"معلم باید مراقب باشد که سخنان بیهوده از شاگردان او صادر نشود و از معاشرت آنان با اشخاص نامناسب و امثال این‏گونه اعمال ناروا جلوگیری و مخالفت نماید.برای پیش‏گیری از سوءرفتار شاگردان و جلوگیری از ارتکاب خلاف،لازم است معلم با ایما و اشاره و تعریض و کنایه،راه‏گشای تربیت‏ اخلاقی شاگردان باشد و از تخلف آن‏ها جلوگیری کند.(5)

محمد بن مرتضی مشهور به ملا محسن فیض کاشانی از دیگر نظریه‏پردازان‏ مسلمانی است که در کتاب خود به نام الحقایق که تألیف آن در سال 1090 هجری‏ قمری به پایان رسیده است،در فصل‏های نهم و دهم آن مطالبی تحت عنوان صفات‏ متعلم و معلم آورده است که شنیدنی است.او در خصوص صفات متعلم چنین‏ می‏نویسد:

"شایسته است فردی که درصدد آموختن دانش برمی‏آید،خویشتن را از اخلاق‏ زشت و رفتارهای ناپسند پاک سازد.زیرا دانش،عبادت قلبی و نماز پنهانی است و همان که آدمی می‏تواند با آن به خدای خود تقریب پیدا کند."

و نیز درباره وظایف معلم می‏گوید:

معلمی که بر سیر تعلیم جای گرفت و بدین منصب بزرگ مفتخر گردید،بایستی‏ در امر تعلیمی خود به هیچ‏وجه طمع نداشته باشد دانشجویانی را که در محضر او زانو زده‏اند و به قصد بهره‏مندی از علم نزد او آمده‏اند،خالصانه لوجه اللّه تعلیم دهد و با آن‏ها به مهربانی رفتار کند.از پند و اندرز دادن به آن‏ها خودداری ننماید و سخن درخور فهم آنان بگوید و بذر دانش را در سرزمین دل اهل دانش غرس کند.(7)

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 93)

با توجه به توصیه‏های مؤکد نظریه‏پردازان پیشین درباره تأثیر معلمان در تربیت‏ دانش‏آموزان و نیز با توجه به جایگاهی که امروز سیاست‏گذاران آموزشی برای امور تربیتی در نظام آموزش و پرورش رسمی کشور قایل هستند،جا دارد که این نقش به‏ خوبی برای معلمان تبیین و راه‏کارهای مناسب برای ایفای این نقش جستجو شود.

2-اهمیّت فرایند تربیت

می‏دانیم که محیط زندگی اعم از محیط خانواده،همسالان و اجتماع تأثیر قابل‏ ملاحظه‏ای بررفتار کودکان،نوجوانان و جوانان می‏گذارند و در شکل دادن اندیشه‏ها و نگرش‏های آنان دخالت فراوان دارند.معلمان از این نکته آگاه بوده‏اند و توصیه آن‏ها به‏ دانش‏آموزان این است که از همنشین بد دوری گزینند تا اخلاق رذیله هم‏نشینان ناباب‏ در روح و روان آن‏ها رسوخ نکند و آنان را به تباهی نکشاند.این مطلب در اصل مورد توجه اولیای دین و معصومان-علیهما السلام-بوده است و آنان اهمیت این نکته را به‏ فرزندان و یاران خود گوشزد کرده‏اند.حضرت-علیه السلام-در وصیت به امام‏ حسن-علیه السلام-چنین توصیه می‏کند:"و انما قلب الحدث کالارض الخالیه ما القی‏ فیها من شی‏ء قبلته‏".و دل جوان هم چون زمین ناکشته است،هرچه در آن افکنند، بپذیرد(6).بر این اساس،دور نگاه داشتن کودکان،نوجوانان و جوانان از محیطهای‏ ناسالم در گذشته مورد توجه خانواده‏ها و معلمان بوده است و امروز نیز به آن توجه‏ می‏شود.البته باید به خاطر داشت که تأثیر عوامل محیطی بر رفتار دانش‏آموزان در گذشته به گستردگی امروز نبوده است.امروزه عوامل محیطی بر رفتار دانش‏آموزان در گذشته به گستردگی امروز نبوده است.امروز عوامل محیطی گوناگون از جمله رادیو، تلویزیون،فن‏آوری نوین اطلاع‏رسانی،روزنامه،کتاب و سینما می‏توانند بر اندیشه و کنش دانش‏آموزان اثر بگذارند و رفتار آن‏ها را در جهت‏هایی خاص سوق دهند.برای‏ مثال،در چند سال اخیر شمار قابل ملاحظه‏ای از شهروندان ایرانی به شبکهء اینترنت‏ دسترسی پیدا کرده‏اند و فرزندان آن‏ها می‏توانند به سایت‏های متنوع و بی‏شمار موجود در اینترنت وارد شوند و به اطلاعات موردنظر خود دست یابند.متأسفانه در حال

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 94)

حاضر سایت‏هایی در اینترنت وجود دارد که به نشر عکس‏های مستهجن و مطالب‏ غیراخلاقی می‏پردازد و کودکان و جوانان را در سراسر دنیا به فساد و تباهی اخلاقی‏ سوق می‏دهند.در تهران و سایر کلان شهرهای ایران،"کافی‏نت‏"ها1دسترسی نوجوانان‏ وجوانان را به شبکهء اینترنت و گپ و گفت‏وگوی تلفنی میسر می‏سازند.لوح فشرده‏ نیز از دیگر ابزارهای رایانه‏ای است که استفاده از آن برای نشر و انتقال مطالب‏ غیر اخلاقی،گستردگی چشم‏گیری پیدا کرده است.

افزون بر اینترنت،برخی از شبکه‏های تلویزیونی بین المللی به صورتی فعال وبا تمام توان به میدان آمده‏اند و می‏کوشند تا الگوی رفتاری و نظام ارزشی گردانندگان‏ خود را برجوانان تحمیل کنند و موجب بیگانگی آنان با فرهنگ‏شان شوند.

در چنین شرایطی،جوامعی هم‏چون جامعهء ما که نمی‏خواهند نسل پویا و جوانش‏ دچار استحالهء فرهنگی شود و نیز نمی‏تواند شاهد کجروی‏های نوجوانان و جوانان باشد، باید بیش از پیش از نظام آموزشی یاری جوید،برای فرایند تربیت اهمیت فراوانی قایل‏ شود و با رویکرد جدیدی به فرایند تربیت و امور تربیتی بنگرد.در پرتو رویکرد جدید، با آن گره می‏خورد.هر اقدام آموزشی متضن پیام پرورشی خاص برای شاگردان‏ خواهد بود.از این پس،گروهی پرورشکار خبره مستقال متولی امر تربیتی نخواهند بود وتعلیم جدا از تربیت تلقی نمی‏شود بلکه این رسالت سنگین توأم با تربیت مستمر،به‏ معلم واگذار می‏گردد و سکان اصلی آموزش و پرورش به او سپرده می‏شود.

بنابراین و در چارچوب چنین انتظاراتی،تربیت عاطفی،اخلاقی،اجتماعی،شناختی‏ و جسمی دانش‏آموزان مستقل و منفک از هم نخواهد بود.موارد یاد شده مکمل‏ یک‏دیگرند و به عنوان یک کل به آن‏ها نگریسته می‏شود.برای مثال،هنگامی که معلم‏ ورزش سرگرم آموزش مهارت‏های بدنی و فعالیت ورزشی است،اگر مشاهده کند که‏ (1)-مراکزی که ارتباط افراد را با شبکه اینترنت برقرار می‏کند.(مراکز رایانه‏ای)

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 95)

برخی از دانش‏آموزان برای رسیدن به خواست خود به زور و رفتارهای خشونت‏آمیز متوسل می‏شوند و عواطف تند و تیزی از خود بروز می‏دهند،بی‏تفاوت از کنار این‏ مسأله نخواهد گذشت و به ادای چند کلمهء پندآمیز در حین بازی و ورزش بسنده‏ نخواهد کرد بلکه در فرصت مناسب،جلساتی با شرکت دانش‏آموزان تشکیل می‏دهد و در این جلسه‏ها از دانش‏آموزان می‏خواهد که دربارهء رفتار خشونت‏آمیز هم‏کلاسی‏های‏ خود به بحث واظهارنظر بپردازند.سرانجام،او جلسات بحث را به گونه‏ای هدایت‏ می‏کند که دانش‏آموزان خود به این نتیجه برسندکه در جریان ورزش باید رفتارهای‏ خشونت‏آمیز را رها کرد و به فرو خوردن خشم،بردباری و تحمل دیگران روی آورد. اگر با این دید به نقش تربیتی معلمان بنگریم،معلوم می‏شود که در کنار آموزش‏ مهارت‏ها،پرورش بعد عاطفی و رفتاری دانش‏آموزان نیز مورد توجه است و وجه‏ تربیتی فرایند آموزش و پرورش مغفول نمی‏ماند.

معلم تاریخ در کنار رویکردهای مختلفی که در مورد آموزش تاریخ وجود دارد،بر حسب ضرورت،تاریخ را با رویکرد عبرت‏آموزی نیز آموزش می‏دهد.او می‏کوشد درس را با نتیجه‏گیری به سود تربیت شاگردان به پایان رساند؛یعنی،شاگردان می‏توانند با انسان‏هایی که در گذشته به بشریت خدمت کرده‏اند،آشنا شوند،ستم‏پیشگانی که‏ انسان‏ها را به زیر یوغ ستم کشیده‏اند،بشناسند و ارزش‏ها را از ضد ارزش‏ها باز شناسند.

از این پس،مسؤولیت معلم تعلیمات دینی برخلاف رویکردهای سنتی،منحصرا تدریس آموزه‏های دینی نیست و ارزش‏یابی از آموخته‏ها و مهارت‏های ذهنی‏ دانش‏آموزان پایان فعالیت آموزشی تلقی نمی‏شود.در این زمان،معلم دینی به‏ دانش‏آموزان کمک می‏کند که باورهای دینی خود را عمق بخشند،با شخصیت‏هایی که‏ از این نظر اسوهء حسنه‏اند،آشنا شوند و تا حدامکان آنان را الگوی رفتاری خود قرار دهند.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 96)

آموزش اخلاق نیز مانند آموزش‏های دینی از شیوهء سنتی فاصله می‏گیرد و سبک و سیاق خاصی پیدا می‏کند.در این‏جا وظیفهء معلم در زمینهء تربیت اخلاقی دانش‏آموزان،از وظیفهء معلم اخلاق فراتر است.معلم اخلاق فعالیتی نظری دارد و وظیفهء او انتقال و آموزش مفاهیم و توجیه قواعد و احکام اخلاقی است.درحالی‏که مسؤولیت معلم در مورد تربیت اخلاقی این است که علاوه بر آموزش مفاهیم اخلاقی و ایجاد زمینهء ذهنی‏ لازم با بهره‏گیری از روش‏های روان‏شناختی،دانش‏آموزان را به انجام دادن اعمال‏ اخلاقی تشویق کند.(7)

معلم جغرافیا به هنگام تدریس این درس،طبیعت را چنان معرفی می‏کند که میان‏ انسان و آن الفت و آشتی ایجاد شود.حفظ محیط زیست را به عنوان یک ارزش مقبول‏ مطرح کند،ارج نهادن به مواهب طبیعی را به عنوان برطرف کنندهء نیازهای انسان گوشزد می‏کند و تخریب بی‏رویه و غیراصولی مواهب و منابع طبیعی را نامعقول می‏داند و می‏کوشد تا شاگردان نسبت به پاسداری از طبیعت به عنوان یک نعمت خدادادی‏ نگرشی مثبت کسب کنند.

معلم شیمی خود را ملزم می‏داند که در جریان آزمایش‏های شیمیایی،دقت،نظم، حفظ اموال مدرسه،صرفه‏جویی،پاکیزگی و سایر اموری را که در فرهنگ کار ارزش‏ تلقی می‏شوند،به شاگردان بیاموزد و آنان را به رعایت این کارها ترغیب کند.

در مجموع،هر معلمی در حوزهء کار خود و متناسب با موضوعات مورد تدریس‏ می‏کوشد فرایند آموزش را با پرورش تلفیق کند و رسالت تربیتی خویش را در حد امکان به نحو مطلوب به انجام برساند.البته ممکن است ادعا شد که به تبع چنین‏ رویکردی،شیوهء سازمان‏دهی و ارایهء برنامه‏های درسی نیز به تجدیدنظر و بازنگری نیاز خواهد داشت.به گونه‏ای که هر موضوع درسی متناسب با شأن خود،محملی برای‏ تسهیل أمر تربیت می‏شود.بدون شک،چنین ضرورتی احساس می‏شود اما این به عهدهء برنامه‏ریزان درسی است که در این مورد اظهارنظر کنند و رهنمودهای لازم را ارایه‏ دهند.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 97)
3-الگو بودن معلم

تحقق اهداف تربیت با توجه به توصیفی که از آن به دست داده شد،به مقیاسی‏ وسیع در گرو رفتار و منش معلم است.در نظام تعلیم و تربیت متداول در سرزمین‏های‏ اسلامی،بر منزه بودن معلم و منصف بودن او به صفات اخلاقی تأکید فراوان شده است‏ و نظریه‏پردازان مسلمان نیز اهمیت این موضوع را متذکر شده‏اند.برای مثال،برهان الدین‏ زرنوجی،از متفکران مسلمان قرن ششم هجری قمری،در یک از آثار خود به نام‏ "تعلیم المتعلم‏"در مورد اخلاق و ویژگی‏های معلم می‏نویسد:معلم باید دارای آراستگی‏ باطن،عزت نفس و دوری از اخلاق و رفتار ناپسند باشد.(8)

سایر نظریه‏پردازان مسلمان که در ادوار گذشته دربارهء تعلیم و تربیت نظریاتی ابراز داشته‏اند-مانند زرنوجی-نیز متصف بودن معلم به صفات اخلافی نیکو را از اصلی‏ترین ویژگی‏ها و صلاحیت‏های معلمی برشمرده‏اند؛زیرا معلمی که شاگردان خود را از انجام دادن کارهای ناپسند باز می‏دارد و به کسب رفتارهای مطلوب تشویق می‏کند، باید خود عامل به رفتار شایسته و پسندیده باشد تا علاوه بر سخنانش،اعمالش نیز نافذ و مؤثر واقع شود.

4-تربیت معلم

در این میان،باید به دو نکته توجه کرد:نخست گزینش معلمان و دیگر آموزش‏ آنان.در مورد گزینش،باید ضوابط موجود را مورد مداقه و ارزیابی مجدد قرار داد تا اگر معیارهای مربوط به صلاحیت‏های اخلاقی و منشی مغفول مانده‏اند،آن‏ها را احیا و مورد تأکید قرار داد و حتی الامکان بااستفاده از معیارهای عینی اشخاص صاحب‏ صلاحیت را برای این مسؤولیت خطیر برگزید.

نکتهء حایز اهمیت در مورد تربیت معلم،بازنگری مجموعهء دروس علوم تربیتی‏ مراکز تربیت معلم و دانشگاهها در دوره‏های کاردانی و کارشناسی و نیز هماهنگ کردن‏ آن‏ها با روش‏"تلفیق تربیت و تعلیم‏"است.اگرچه شورای عالی برنامه‏ریزی وزارت

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 98)

علوم،تحقیقات و فن‏آوری برای دورهء کاردانی 17 و برای دورهء کارشناسی 25 واحد درس تربیتی در نظر گرفته است،1اما با نگاهی به سرفصل‏های دروس مذکور می‏توان‏ دریافت که تنها در درس کلیات روش‏ها وفنون تدریس(نظری)آن هم به اختصار،به‏ مدیریت کلاس و شیوه‏های برقراری نظم و انضباط اشاره شده و در سایر دروس، پرداختن به مسایل تربیتی و نحوهء تلفیق آن با فرایند تعلیم مورد توجه قرار نگرفته است. این بدان معناست که در جریان آماده‏سازی معلمان،رسالت تربیتی آنان مورد توجه قرار نگرفته است تا آن‏ها برای انجام دادن این مسؤولیت خطیر مهیا شوند؛بنابراین،جادارد در دروس روان‏شناسی تربیتی،کلیات روش‏ها و فنون تدریس،کلیات راهنمایی و مشاوره،اصول و فلسفهء آموزش و پرورش و نیز مبانی برنامه‏ریزی درسی،مباحثی‏ دربارهء تلفیق تربیت با تعلیم گنجانده شود تا دانشجویان این نگرش را کسب کنند که‏ تعلیم و تربیت فرایندی یک‏پارچه و تفکیک‏ناپذیر است و آموزش و پرورش صرفا تدریس صرف مطالب و موضوعات درسی نیست.

پس از آن‏که دانشجو-معلمان با مبانی نظری این تفکر آشنا شدند،باید در قالب‏ درس کلیات و روش‏ها و فنون تدریس(عملی)و درس معلمی(1 و 2)و نیز در چارچوب پروژه‏ها و طرح درس‏هایی که زیر نظر مربیان خود تدارک می‏بینند، آموخته‏های خود را به کار گیرند و سرانجام نحوهء تلفیق تربیت با تعلیم را در عمل‏ تمرین کنند و آمادگی لازم را برای رسالتی که در پیش دارند،به دست آورند.در این‏ (1)-مجموعه دروس تربیتی دورهء کاردانی عبارت‏انداز:روان‏شناسی عمومی،روان‏شناسی تربیتی،کلیات‏ روش‏ها و فنون تدریس 1 و 2،طراحی،تولید و کاربرد مواد آموزشی،اندازه‏گیری و سنجش پیش رفت‏ تحصیلی،کلیات راهنمایی و مشاوره،تمرین معلمی،1 و 2،مقدمات روش‏های مطالعه و فنون تحقیق، به علاوه،مجموعهء دروس تربیتی دورهء کارشناسی شامل دروس مذکور به اضافهء دروس اصول و فلسفهء آموزش و پرورش،مبانی برنامه‏ریزی درسی،سازمان و مدیریت در آموزش و پرورش و تحقیق با تأکید بر علوم تربیتی است.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 99)

صورت،آن‏ها می‏توانند مدارس،دبیرستان‏ها و هنرستان‏ها را به کانون تربیت توأم با تعلیم مبدل سازند.

نتیجه‏گیری

پیش از آن‏که سخن را به پایان ببریم،به نظریهء سیستمی استناد می‏جوییم و کلام را به آخر می‏رسانیم.براساس نظریهء سیستمی،جامعه یک سیستم بزرگ است که مدرسه، خانواده،مراکز تربیت معلم،جو حاکم بر مدرسه،تشکل‏های دانش‏آموزی و... زیرمجموعه‏های آن به شمار می‏آیند.این زیرمجموعه‏ها که هریک به نوبهء خد سیستمی کوچک‏تر تلقی می‏شوند،نه مستقل از یکدیگر بلکه باهم درتعامل‏اند.آن‏ها می‏توانند هماهنگ باشند و فعالیت‏های یک‏دیگر را تقویت نمایند یا در کار هم اختلال‏ ایجاد کند.بر این اساس،معلم زمانی می‏تواند نقش تربیتی خود را به خوبی ایفا کند که‏ میان رفتارهای،هنجارها و نظام ارزشی او و هنجارهای سایر خرده سیستم‏های درون‏ جامعه هماهنگی وجود داشته باشد؛یعنی،دیگر خرده سیستم‏ها نقش تربیتی او را خنثی‏ نکنند و این مسأله‏ای است که جامعه در کل باید به آن بیندیشد.ازاین‏رو ساده‏اندیشی‏ است اگر انتظار داشته باشیم که معلم می‏تواند مستقل از تأثیر سایر خرده سیستم‏ها نقش‏ خود را به خوبی ایفا کند.این نقش بدون شک در گرو هماهنگی میان همهء عواملی‏ است که در امر تربیت دخیل و مؤثرند.

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » شماره 72 (صفحه 100)
منابع

1- US Dcpartment of Education,Violcnce and Discipline problems in US.pubic schools,1996US.Department of Education.

2-شاملی،عباسعلی؛در تکاپوی رسیدن به مدلی از تربیت اخلاق در اسلام کتاب تربیت‏ اسلامی،ویژهء تربیت اخلاقی،کتاب دوم به کوشش محمد علی حاجی‏ده‏آبادی و علیرضا صادق‏زاده‏ قمصری،قم،مرکز مطالعات تربیت اسلامی،سال 1379،صفحات 16-20.

3-دفتر همکاری حوزه و دانشگاه،آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی،(جلد اول)تهران،انتشارات سمت،1377،صفحهء 77.

4-همان.صفحهء 151. 5-عاملی جبعی،زین الدین؛منیة المرید فی آداب المفید و المستفید،ترجمهء سید محمد باقر حجتی، تهران،انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی،سال 1359،صفحه 228.

6-فیض کاشانی،ملامحسن؛الحقایق،ترجمه محمد باقر ساعدی خراسانی،تهران:انتشارات‏ علمیه،1340،صفحه 65.

7-همان صفحه 67. 8-شهیدی،سید جعفر؛نهج البلاغه،نامهء 13،تهران،شرکت انتشارات علمی و فرهنگی،1368، صفحهء 297.

9-فتحعلی خان،محمد؛رابطهء دین و تربیت اخلاقی،کتاب تربیت اسلامی،ویژهء تربیت اخلاقی، کتاب دوم به کوشش محمد علی حاجی ده‏آبادی وعلیرضا صادق‏زاده قمصری،قم مرکز مطالعات‏ اسلامی،سال 1379،صفحه 102.

10-بهشتی،محمد؛و دیگران،آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن،جلد دوم،قم تهران:پژوهشکدهء حوزه و دانشگاه و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)،1379،صفحه 64.

11-نقیب العطاس،سید محمد؛اسلام و دنیوی‏گری ترجمه احمد آرام.تهران انتشارات مؤسسهء مطالعات اسلامی دانشگاهی،1374.

پایان مقاله

این مطلب را در سایت خود درج کنید

جهت درج این مطلب در وب سایت خود,
متن زیر را کپی و در مطالب سایت خود وارد نمایید.




پیش نمایش :


 
مطالب مرتبط :

» از فنون معلمی

سعيد كفايتيزبان بدن را دانستنبه طرز راه رفتن و نوع نشستن خود توجه و جايتان را عوض كنيد. به سمتي حركت كنيد كه دانش‌آموزانتان احساس كنند...

» موهایی که به خاطر انسانیت تراشیده شد

به گزارش خبرنگار ایرنا، در مدرسه ای در جوار زریوار مریوان کودکی منتظر آمدن بهار است نه اینکه چشمانش را به مهمانی لاله ها و گوش هایش را به...

» موهایی که به خاطر انسانیت تراشیده شد

به گزارش خبرنگار ایرنا، در مدرسه ای در جوار زریوار مریوان کودکی منتظر آمدن بهار است نه اینکه چشمانش را به مهمانی لاله ها و گوش هایش را به...

» شکوه ایثار در چشمان خانم معلم مهربان

ندا محمدی، متولد اهواز، لیسانس علوم تربیتی کار خودش را از سال 84 و از همان ابتدا با کودکان استثنایی آغاز کرده بود و پس از تجربه 3 سال حضور در...

» «تعليم و تربيت» و مشكلات معلمان

اطلاع يافتن از شرايط كشور و نيز از ديدگاه‌هايي كه در برابر آن قرار دارد و نظرات نمايندگان مجلس (بويژه در هنگام بررسي صلاحيت وزراي...

» رمزهاي يادگيري كودكان

بهترين مربيان پيش‌دبستاني مي‌دانند كه كودكان سه تا شش سال ويژگي‌هايي دارند! آن‌ها مي‌دانند كه كودكان چگونه فكر مي‌كنند، بازي...

» « نظام رتبه بندی معلمان» چشم داشتها وبرداشت ها

«نظام رتبه بندی حرفه ای معلمان و جذب و تامین منابع انسانی وزارت آموزش و پرورش» در راستای زیر نظام تربیت معلم ومنابع انسانی ، به عنوان یکی...

» چالش‌های آموزش و پرورش ایران چیست؟

شیرزاد عبداللهیسازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) 21 تا 27 آوریل 2013 (هفته اول اردیبهشت 1392) را، هفته جهانی آموزش برای همه اعلام...

» درس فداکاری این آقا معلم

از خودگذشتگی آقا معلم نه در کتاب سوم ابتدایی‌ها، بلکه در قلب‌ها ثبت شده است و هیچ‌گاه فراموش نمی‌شود.به گزارش خبرنگار اجتماعی باشگاه...

» معلم‌های مهربان، از خودکار قرمز استفاده نکنید!

روش‏های قدیمی برای صحیح کردن مشق بچه‏ها کم کم منسوخ می‏شود. گفته شده که استفاده از خودکار قرمز برای صحیح کردن مشق‏ها و نمره دادن به بچه...

افزودن نظر





کد امنیتی
بازنشانی

قدرت گرفته از جی‌کامنت فارسی ، ترجمه و بازنویسی : سی‌ام‌اس فارسی

سخن روز

هربرت اسپنسر فيلسوف انگليسي (1820- 1903)

بزرگترين هدف آموزش و پرورش، دانش آموزي نيست، بلكه كنش آموزي است.

اطلاعات سايت

اعضا : 48
مطالب و محتوا : 815
مشاهده بازدیدهای مطالب و محتوا : 3067126

نظرسنحی

آیا به نظر شما مطالب و مقالات سایت مفید به نظر می رسد؟
 

روز شمار

 
دوشنبه
1393
ارديبهشت
1
 

عضویت و ورود به سایت

با سلام عضویت شما راگرامی می دارم .

منتظر بازدید مجدد شما از سایت مقالات آموزشی و فرهنگی و نظرات سازنده تان می باشم محمود حسینی

آمار بازديدكنندگان

بازديد امروز352
بازديد ديروز :427
بازديد اين ماه :6657
بازديد كل :157556
بيشترين بازديد روزانه :548