بخش اول : بيت زير را به دقت بخوانيد و به سوالات پاسخ دهيد .

بَلَغَ العُلا به كمالهي ، كشف الدّجا به جَمالِهي  حَسُنَتْ جَمِيعُ خِصالِهي ، صَلّو عَليْهِ و آلِهي

1-     برخي و اژگان بيت از جهت املايي غلط نوشته شده است صورت درست آن را بنويسيد .

2-     كدام دو واژه در مصراع اول تناسب لفظي و معنايي بيشتري دارند .

3-     بيت را معني كنيد و بنويسيد درستايش كيست ؟

بخش دوم : با توجه به بيت پاسخ سوالات را بنويسيد .

چه غم ديوار امت را كه دارد چون تو پشتيبان

چه باك از موج بحر آن را كه باشد نوح كشتيبان

1-     نوع جمله هاي هر دو مصراع پرسش عادي است يا پرسشي انكاري ؟

2-     اضافه تشبيهي بيت را با ذكر اركان آن بنويسيد .

3-     واژگان آرايه « مراعات النظير » را در مصراع دوم پيدا كنيد .

4-     منظور از « موج بحر » چيست ؟ منظور از « نوح » چه كسي است ؟

5-     در مصراع دوم بيت بجز آرايه « مراعات النظير » كدام آرايه ديگر به كار رفته است .

6-     معني و مفهوم بيت را بنويسيد .

بخش سوم : عبارات و ابيات ذيل مورد توجه قرار دهيد تا بتوانيد به سوالات پاسخ فرمائيد .

« هرگه كه يكي از بندگان گنهكار پريشان روزگار ، دست انابت به اميد اجابت به درگاه حق ، جل و علا بر دارد ، ايزد = تعالي در او نظر نكند ، بازش بخواند ، باز اعراض كند ، بار ديگرش به تضرع و زاري بخواند ، حق – سبحانه و تعالي – فرمايد : يا ملائكتي ! قد استحييتُ من عبدي و ليس لَهُ غيري فقد غَفَرتُ له ،‌دعوتش را اجابت كردم و اميدش بر آوردم كه از بسياري دعا و زاري بنده همي شرم دارم !

كرم بين و لطف خداوندگار  گنه بنده كرده است و او شرمسار !

1-     معني « انابت » « اعراض كردن » و « تضرّع » چيست ؟

2-     مفهوم « دست برداشتن » چيست ؟

3-     جمله هاي « معترضه » در عبارات فوق كدام است ؟ جداگانه نشان دهيد .

4-     مرجع ضمير « ش » در بازش بخواند كيست ؟

5-     آرايه « تضاد » در كدام واژگان به كار رفته است ؟

6-     بنابر مضمون اين حديث ، توبه ي بار سوم شخص گنهكار پشيمان با دفعات قبل چه تفاوتي دارد ؟

7-     معني عبارت « يا ملائكتي ! … » چيست ؟

8-     بيت پايان عبارات را به نثر برگردانيد .

بخش چهارم : با توجه به اين عبادت به پرسش ها پاسخ دهيد .

عاكفان كعبه جلاش به تقصير عبادت معترف كه : ما عَبَدناكَ حقّ عِبادَتِكَ ، و واصفان حليه ي جمالش به تحير منسوب كه : ما عَرَفْناكَ حقّ مَعْرِفَتِك !

1-     معني « عاكفان » و « تقصير » چيست ؟

2-     واژهاي « واصفان » و « حليه » و « تحيرّ » را معني كنيد .

3-     معني عبارات عربي را بنويسيد و بگوئيد به كار بردن اين عبارات در جملات بالا چه آرايه ادبي مي باشد ؟

4-     مفهوم كامل عبارت چيست ؟

بخش پنجم‌: به ابيات زير توجه فرمائيد آنگاه به سوالات مطروحه پاسخ دهيد .

گر كسي وصف او ز من پرسد بي دل از بي نشان چه گويد باز ؟

عاشقان كشتگان معشوق اند  بر نيايد ز كشتگان آواز

1-     منظور از « او » كيست ؟ پروردگار است يا رسول اكرم (ص)

2-     منظور از « بي دل » چيست . و مترادف با كدام واژه در بيت دوم است ؟

3-     منظور از « بي نشان » كيست ؟ مقصود از اين تعبير چيست ؟

4-     منظور از « بي دل » در ابيات بالا كيست ؟

5-     مصراع دوم بيت اول پرسشي عادي است يا انكاري ؟

6-     شعر در چه قالبي سروده شده است ؟ با رسم نمودار بنويسيد چرا ؟

7-     معني و مفهوم ابيات را به فارسي امروزي بنويسيد .

بخش ششم : عبارات را صحيح بخوانيد آنگاه به سوالات پاسخ دهيد .

« يكي از صاحبدلان سر به جَيْب مراقبت رو برده بود و در بحر مكاشفت مستغرق شده ، آن گه كه از اين معاملت باز آمد ، يكي از دوستان گفت ؟ از اين بوستان كه بودي ، ما را چه تحفه كرامت كردي ؟ گفت : به خاصر داشتم كه چون به درخت گل رسم ، دامني پركنم هديه ي اصحاب را . چون برسيدم ، بوي گلم چنان مست كرد كه دامنم از دست برفت !

1-     تلفظ و معني « جيب » چيست ؟

2-     مفهوم « مراقبت » در اصطلاح عرفان چيست ؟

3-     مفهوم كنايي « سر به جيب مراقبت فرو برده بود » چيست ؟

4-     مفهوم « مكاشفت » در اصلاح عرفان چيست ؟

5-     آرايه ي تشبيه را بيابيد .

6-     منظور از « معاملت » چيست ؟

7-     مفهوم « مستغرق شدن » چيست ؟

8-     منظور از « بوستان » و « درخت گل » چيست ؟ كاربرد اين واژگان چه آرايه اي را پديد آورده است .

9-     نقش ضمير « م » را در « بوي گلم » تعيين كنيد .

10-مفهوم كنايي « دامن از دست رفتن » چيست ؟

11-منظور از « بوي كل » چيست ؟

12-عبارات را معني كنيد .

بخش هفتم : با توجه به ابيات به پرسشها پاسخ دهيد .

اي مرغ سحر ! عشق ز پروانه بياموز  كان سوخته را جان شد و آواز نيامد

اين مدعيان در طلبش بي خبرانند  كان را كه خبر شد خبري باز نيامد

1-     معادل « مرغ سحر » چيست ؟

2-     « مرغ سحر » و « پروانه » هر يك « نماد » چه كساني هستند .

3-     منظور از « شدن جان » چيست ؟

4-     مرجع ضمير پيوسته « ش » در كلمه « طلبش » كيست ؟

5-     نام قالب شعر را بنويسيد .

6-     معني و مفهوم ابيات را بنويسيد .

بخش هشتم : با توجه به ابيات به پرسشها پاسخ دهيد .

اي برتر از خيال و قياس و گمان و وهم و زهر چه گفته اند و شنيديم و خوانده ايم

مجلس تمام گشت و به آخر رسيد عمر ما همچنان در اول وصف تو مانده ايم

1-     منظور از « مجلس » چيست ؟ منظور از مجلس تمام گشت چيست ؟

2- آرايه « تضاد » را بيابيد .

3- مفهوم و معني هر دو بيت را بنويسيد .

بخش نهم : با توجه به ابيات زير كه بند آغازين تركيب بند جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني است با دقت به سوالات پاسخ دهيد .

1- اي از برسد ره شاهراهت  وي قبّه عرش تكيه گاهت

2- اي طاق نهم رواق بالا  بشكسته ز گوشه كلاهت

3- هم عقل دويده در ركابت هم شرع خزيده در پناهت

4- مه طاسك گردن سمندت شب طره ي پرچم سياهت

5- جبريل مقيم آستانت افلاك ، حريم بارگاهت

6- چرخ از چه رفيع خاك پايت عقل ار چه بزرگ ، طفل راهت

7- خوردست خدا از روي تعظيم  سوگند به روي همچو ماهت

8- ايزد كه رقيب جان خرد كرد

نام تو رديف نام خود كرد

1-     بيت « اي از بر سدره … » درباره كيست و به چه رويدادي اشاره دارد ؟

2-     سدره چيست ؟ توضيح دهيد .

3-     معني واژه ي « قّبه » و « رواق » چيست ؟

4-     مفهوم « در ركاب كسي بودن » و « در ركاب كسي دويدن » چيست ؟

5-     بيت سوم آرايه « تشخيص » دارد . چرا ؟

6-     منظور از « طاق نهم » چيست ؟ معادل ديگر آن را بنويسيد .

7-     معني كلمات : طاسك / سمند / طرّه / چيست ؟

8-     واژه « طرّه » در بيت بالا چيست ؟ به چه منظور به كار رفته است .

9-     آرايه « تشبيه » را در ابيات چهارم و ششم نشان دهيد .

10-در كدام يك از سه بيت پاياني ، آرايه ي تضاد ديده مي شود .

11-در بيت هفتم و هشتم كدام آرايه ادبي به كار رفته است ؟ چرا ؟

12-در بيت «خوردست خدا …» بجز آرايه تلميح ، يك آرايه ديگر نشان دهيد .

13-معني واژه ي « رقيب » چيست ؟

14-انواع مفعول را در بيت آخر مشخص كنيد .

15-معني و مفهوم ابيات را بنويسيد .

بخش دهم :

1- جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني از شاعران كدام قرن است ؟ سروده هاي وي در چه موضوعاتي است ؟

2-     مشهور ترين سروده جمال الدين عبدالرزاق كدام است ؟ موضوع آن چيست ؟

3-     چه محدوده اي از تاريخ نثر فارسي را نثر قديم گفته اند .

4-     به كدام محدوده زماني نثر معاصر اطلاق مي شود .

5-     انواع نثر قديم و شيوه هاي متداول آن را نام ببريد .

6-     هر يك از انواع نثر قديم را در يك سطر تعريف كنيد .

7-     هر يك از آثار زير چه نوع نثري دارند .

الف: سياست نامه  ب: مرزبان نامه  ج: قابوس نامه  د: تاريخ بلعمي  ه‍ : تاريخ جهانگشاي جويني و: كليله و دمنه ز: مناجات نامه خواجه عبدا… انصاري

8-     حماسه در لغت به جه معني است ؟ و در اصطلاح ادبي به چه آثاري حماسي مي گويند .

9-     چهار زمينه آثار حماسي را فقط نام ببريد .

10-خرق عادت در اصطلاح حماسي چيست ؟

كامياب باشيد : احمد اسفندياري

مدرس : ادبيات فارسي