بخش
نخست : با
توجه به بخش
زير به پرسش
ها پاسخ فرمائيد
.
« منّت
خداي را عزّوجلّ
كه طاعتش موجب
قربت است و
به شكر اندرش
مزيد نعمت
» هر نفسي كه
فــرو مي رود
، ممّـد حيـات
است و چـون
بر مي آيد ،
مفرّح ذات
، پس در نفسي
دو نعمت موجود
است و بر هر
نعمتي شكر
واجب .
از
دست و زبان
كه برآيد كز
عهده شكرش
بدر آيد ؟
اعمَلو
آل داودَ شكراً
و قليلٌ من
عباديَ الشكُور
.
بنده
همان به كه
ز تقصير خويش
عذر به درگاه
خداي آورد
ورنه
سزوار خداوندي
اش كس نتواند
كه به جاي آورد
.
1- معني
واژه ي « منّت
» چيست ؟
2- «
عزّوجلّ » از
لحاظ دستوري
چه نوع جمله
اي است ؟ معني
آن را بنويسيد
.
3- در
نخستين عبارت
، متمّم را
بيابيد كه
داراي دو حرف
اضافه باشد
.
4- از
ويژگيهاي
بارز نثر گلستان
« ايجاوز » است
. و حذف فعل
يكي از عوامل
آن است ،اين
ويژگي را در
سه سطر اول
نشان دهيد
.
5- كدام
تلفظ درست
است ؟ مفّرِح
–
مفًّرح
6- واژه
هاي آشكار
« سجع » را در
سه سطر اول
نشان دهيد
.
7- بجز
آرايه سجع
دو آرايه آشكار
ديگر در سه
سطر اول پيدا
كنيد .
8- در
عبارت « هر نفسي
كه فرو مي رود
ممّد حيات
است و چون بر
مي آيد مفرّح
ذات » معني «
كه » و « چون » چيست
؟
9- در
بيت « از دست
و زبان …
» ‹ كه › دوبار
به كار رفته
است انواع
آن را به ترتيب
نام ببريد
.
10- بيت « از دست
و زبان … » پرسشي
عادي است يا
پرسشي انكاري
11- بيت « بنده
همان به كه
زتقصير خويش
عذر به درگاه
خداي آورد
…
» در چه قالبي
سروده شده
است قافيه
را در اين بيت
نشان دهيد
.
12- در عبارات
بالا كدام
يك از جمله
ها ياد آور
اين بيت مولانا
جلالدين محمد
بلخي است .
«
شكر نعمت ،
نعمتت افزون
كند كفر ، نعمت
از كفت بيرون
كند »
13- جمله ي « و به
شكر اندرش
مزيد نعمت
» ياد آور آيه
شريفه هفت
از سوره مباركه
ابراهيم است
. اين اشاره
كداميك از
آرايه هاي
ادب فارسي
به شمار مي
رود .
14- معني و مفهوم
عبارات را
بنويسيد .
بخش
دوم :
«
باران رحمت
بي حسابش همه
را رسيده و
خوان نعمت
بي دريغش همه
جا كشيده – پرده
ناموس بندگان
به گناه فاحش
ندرد و وظيفه
روزي به خطاي
منكر نبرد
»
1-
در عبارات
فوق كدام آرايه
ادبي چند بار
به كار رفته
است ؟ هر يك
را جداگانه
با ذكر اركان
نشان دهيد
.
2-
نوع « را
» چيست توضيح
دهيد .
3-
معني
واژگان « خوان
» « دريغ » « ناموس
» چيست ؟
4-
« خوان
نعمت » كداميك
از انواع اضافه
است ؟ توضيح
دهيد .
5-
« پرده
ناموس » اضافه
تشبيهي است
يا خير ؟ توضيح
دهيد .
6-
واژگان
« فاحش » « وظيفه
» « منكر » در چه
معني به كار
رفته اند .
7-
تلفظ
درست كلمات
: « منكِر » « منكَر
» « نَبَرَد
» « نَبُرَد
» را نشان دهيد
.
8-
واژگان
« سجع » را در
عبارات بالا
بنويسيد .
9-
در عبارات
فوق كدام مصوت
بسيار تكرار
گرديده است
؟ اين تكرار
كدام آرايه
ادبي را پديد
آورده است
؟
10- از
ميان واژه
هاي « بي دريغ
» « همه جا » « روزي
» كداميك نقش
قيدي دارد
؟
11- معني
عبارت « پرده
ناموس بندگان
به گناه فاحش
نبرد » را به
فارسي روان
امروزي بنويسيد
.
بخش
سوم : با
توجه به عبارت
زير به پرسشها
پاسخ دهيد
.
«
فرّاش باد
صبا را گفته
تا فرش زمرّدين
بگسترد »
1-
كدام
دو واژه تناسب
لفظي و معنايي
بسيار نزديكي
دارند .
2-
نوع « را
» از نظر دستوري
چيست ؟ توضيح
دهيد .
3-
در جمله
« فراّش باد
صبا را گفته
» دو آرايه ادبي
به كار رفته
است . آن را
بيابيد و توضيح
دهيد .
4-
« فرش زمردّين
» چه آرايه اي
محسوب مي شود
.
5-
نقش دستوري
گروه هاي اسمي
« فرّاش باد
صبا » و « فرش
زمردّين » را
بنويسيد .
6-
نهاد
عبارت فوق
را معرفي كنيد
.
7-
معني
و مفهوم عبارات
را به فارسي
روان بنويسيد
.
بخش
چهارم :
عبارت زير
را به دقت بخوانيد
سپس به پرسش
ها پاسخ دهيد
.
«
دايه ي ابر
بهاري را فرموده
تا بنات نبات
در مهد زمين
بپرورد . »
1-
نوع دستوري
« را » چيست ؟
2-
كدام
دو واژه تناسب
لفظي بسيار
نزديكي با
يكديگر دارند
.
3-
آرايه
هاي تشبيه
را جداگانه
بنويسيد و
هر يك را توضيح
دهيد .
4-
كدام
واژگان آرايه
مراعات النظير
را پديد آورده
اند .
5-
واژهاي
« سجع » را در
اين عبارت
بنويسيد و
تقارن معنايي
آن را با عبارات
بخش دوم بيان
كنيد .
6-
عبارت
فوق را با توجه
به معني و مفهوم
به فارسي روان
امروزي بازنويسي
كنيد .
بخش
پنجم : با
توجه به عبارات
زير پاسخ پرسش
ها را بنويسيد
.
«
درختان را
به خلعت نوروزي
قباي سبز ورق
در برگرفته
و اطفال شاخ
را به قدوم
موسم ربيع
، كلاه شكوفه
بر سر نهاده
»
1-
« درختان
» با كدام واژگان
ديگر هم نظيري
آشكارتري
دارد ؟ كدام
آرايه ادبي
پديدار شده
است .
2-
آرايه
« تشبيه » را
نشان دهيد
و آنها را مورد
بررسي قرار
دهيد .
3-
« قدوم
» جمع است يا
مفرد – معني
آن چيست –
اگر جمع است
مفرد آن چيست
؟ آگر مفرد
است جمع آن
چيست ؟
4-
سجع را
در عبارات
بالا نشان
دهيد .
5-
عبارات
را بطور كامل
معني كنيد
.
بخش
ششم : عبارت
را ابتدا روان
بخوانيد سپس
به پرسشها
پاسخ دهيد
.
«
عصاره نالي
به قدرت او
شهد فايق شده
و تخم خرمايي
به تربيتش
نخل باسق گشته
.»
1-
معني
عبارات « عصاره
تاك » « شهد فايق
» و « نخل باسق
» چيست ؟
2-
« ي » در «
تاكي » و « تخم
خرمايي » چه
مفهومي را
مي رساند ؟
3-
كدام
آرايه ادبي
در عبارت فوق
به كار رفته
است . توضيح
دهيد .
4-
كدام
يك از صفات
پروردگار
در عبارت بالا
ذكر شده است
.
بخش
هفتم : با
توجه به دو
بيت زير پاسخ
پرسش ها را
بدهيد .
ابر
و باد و مه و
خورشيد و فلك
در كارند تا
تو ناني به
كف آري و به
غفلت نخوري
همه
از بهر تو سرگشته
و فرمانبردار
شرط انصاف
نباشد كه تو
فرمان نبري
1-
آرايه
آشكار مصراع
اول بيت نخست
را بنويسيد
.
2-
در كدام
مصراع فعل
به قرينه حذف
شده است .
3-
شعر در
چه قالبي سروده
شده است ؟ چرا
؟
4-
مقصود
غايي و نهايي
ابيات چيست
؟
بخش
هشتم : با
توجه به عبارت
ديگري از نخستين
درس ادبيات
3 به سوالات
پاسخ دهيد
.
«
در خبر است
از سرور كاينات
و مفخر موجودات
و رحمت عالميان
و صفوت آدميان
و تتمّه ي دور
زمان محمّد
مصطفي –
صلي ا…
و عليه و آله
و سلّم … »
1-
منظور
از « خبر » در
ابتداي عبارت
چيست ؟
2-
معني
واژه هاي زير
چيست ؟ « كاينات
» « مفخر » « صفوت
» « تتمّه »
3-
منظور
از تعبيرهاي
« سرور كاينات
» « مفخر موجودات
» و « رحمت عالميان
» كيست ؟
4-
تكرار
كدام واج كاملاًمحسوس
است ؟
5-
مقصود
از عبارت « دور
زمان » چيست
؟
بخش
نهم : به
بيت زير توجه
كنيد . و پاسخ
سوالات را
بيان نمائيد
.
شفيعٌ
مُطاعٌ نبيٌ
كريم قسيمٌ
جسيمٌ نسيم
ٌ وَ سيم
1-
معني
واژگان « مطاع
» « قسيم » « جسيم
» « نسيم » « وسيم
» را بنويسيد
.
2-
آشكارترين
آرايه بيت
را بنويسيد
و نوع آن را
هم ذكر كنيد
. چند بار اين
آرايه تكرار
شده است ؟
3-
بيت آرايه
مهم ديگري
هم دارد آن
را نشان دهيد
.
طرح و گردآوري : احمد اسفندياري
دبير ادبيات
فارسي
