زماني که يک دانش آموز دبيرستاني بودم تصور درستي از رياضيات نداشتم و گمان مي کردم يا رياضيات را دوست ندارم يا آنچه در دروس رياضي خود قابل دوست داشتن يافته ام چيزي است که به طور منطقي نبايد رياضيات ناميده شود.
اين در حالي بود که من حتي از منطق نيز چيز زيادي نمي دانستم و اصطلاح به طور منطقي را براساس شنيده هايم در گفتارم به کار مي بردم و در انديشه ام مي پنداشتم ؛ اما پس از آن که رياضيات به طور رسمي وارد زندگي ام شد و ريه تفکرم از اکسيژن وجود آن پر گرديد، دريافتم رياضيات همه آن چيزي است که مدتها در پي اش بودم و حتي بيشتر از آن ، همه آنچه مي جستم بي شک در رياضيات وجود دارد.
آنچه برايم بغرنج و ناملموس مي نمود و به اشتباه به عنوان رياضي مي شناختم تنها تصويري کمرنگ از حقايق هزارتوي رياضيات بود و بتدريج که با مباحث مختلف آن آشنا مي شدم به تجربه درمي يافتم که حتي روزمره ترين مسائل ساده زندگي نيز بي ارتباط با رياضي نيست.
براي آن که سرگشتگي مرا در اولين برخورد با اقيانوس ژرف رياضي تصور کنيد اجازه دهيد به طور مختصر به گستردگي رياضيات به عنوان موجودي مجرد اشاره کنم.
اين البته کاري بسيار دشوار است و اگر طبقه بندي مناسبي وجود نداشته باشد، شرح اين گستردگي تقريبا ناممکن مي نمايد. خوشبختانه رياضيدان ها روش مناسبي براي تقسيم بندي رياضيات ابداع کرده اند که کار مرا آسان مي کند. اين تقسيم بندي به رده بندي موضوعي رياضيات معروف است.
در اين رده بندي ، شاخه اي از رياضيات مانند منطق ، نظريه اعداد، جبر خطي ، نظريه گراف ، هندسه ، توپولوژي ، کاربرد رياضيات در رايانه ، کاربرد رياضيات در پزشکي ، کاربرد رياضيات در زيست شناسي و شاخه هايي از اين قبيل با يک عدد مشخص مي شوند.
مثلا 11يعني نظريه اعداد و اين قراردادي است که مورد قبول همه رياضيدان هاست. به طور کلي حدود 70شاخه در رياضيات وجود دارد که از 00شروع و به 99ختم مي شود؛ البته برخي شماره ها مانند 02و 04خالي هستند و در صورت افزوده شدن شاخه اي جديد، نامي به خود مي گيرند.
اين شماره ها بر حسب درجه محض و کاربري مرتب شده اند. به عبارت ديگر اگر موضوعي مختصر و به اصطلاح مجردتر باشد شماره کوچکتري به خود مي گيرد.
در اين ميان ، هندسه شماره مياني عيني 51را به خود اختصاص داده است ، چون از طرفي هندسه شاخه اي محض در رياضيات است که اشياي مورد بحث در آن مانند مثلث ، دايره ، مربع و غيره در ذهن ساخته مي شوند و از طرف ديگر يک مهندس مي تواند هندسه را به کار برد.
هر يک از اين شاخه ها زيرشاخه هايي دارند که با يک حرف انگليسي مشخص مي شوند؛ مثلا 11Dبخشي در نظريه اعداد موسوم به معادله هاي سياله است. هر يک از اين زيرشاخه ها خود داراي زير زيرشاخه هايي هستند که مجددا با يک عدد بين 00و 99مشخص مي شوند؛ مثلا 11D04زيرشاخه اي از زيرشاخه معادله هاي سياله از شاخه نظريه اعداد است که به معادلات خطي مي پردازد.
در هر يک از اين زيرشاخه ها مسائل متنوعي مربوط به آن مبحث وجود دارد که متخصصان آن موضوع خاص به پژوهش در آن زمينه مشغول هستند.
اگر بخواهيم همه اين زيرشاخه ها را فهرست کنيم چيزي در حدود 70صفحه خواهد شد. (براي مشاهده اين فهرست مي توانيد به www.arns.org/msc مراجعه کنيد.)
بنابراين مي توانيد تصور کنيد که رياضيات چه قلمروي عظيمي است و اکنون بايد مشخص شده باشد که شنيدن عبارتي مانند من به رياضيات علاقه اي ندارم تا چه حد مي تواند بي معني باشد، چرا که امکان ندارد ميان موضوعات مختلف رياضي با اين وسعت فراوان ، همه مباحث آن براي شخصي فاقد جذابيت باشد.
بعلاوه اين گستردگي نشان مي دهد که پاسخي براي اين پرسش که رياضيات به چه دردي مي خورد چقدر ناممکن است. در حقيقت تا خود درد مشخص نباشد يافتن درمان آن ميان اين مباحث عظيم کاري است بيهوده. بنابراين آنچه اهميت دارد اين است که بدانيم پرسش ما چيست و چه شاخه اي از رياضيات مي تواند پاسخگوي پرسش ما باشد.
ما بايد رياضي ورزي خود را تقويت کنيم و هنگامي که ورزيده شديم مي توانيم اثرگذاري آن را بر افکار، انديشه ها و اعمال خود بيابيم.
حيف است اين کار به يک روز در سال محدود شود و رياضي ورزي ما تنها براي گذراندن دروس و کسب مدرک صورت پذيرد.

مجيد ميرزاوزيري
جام جم- گروه رياضي دانشگاه فردوسي مشهد